Αναγνώστες

Τετάρτη, 10 Απριλίου 2013

Η ΓΕΡΟΥΝΔΙΑΚΗ ΕΛΞΗ ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ

Η Γερουνδιακή έλξη είναι από τα αγαπημένα συντακτικά φαινόμενα των φιλολόγων που διδάσκουν Λατινικά. Πιο κάτω παραθέτουμε αναλυτικά τη θεωρία του συντακτικού αυτού φαινομένου της Λατινικής γλώσσας καθώς και παραδείγματα από το σχολικό βιβλίο.


Γερουνδιακή Έλξη – Δήλωση Σκοπού (Λατινικά Γ΄ Λυκείου)
 
Η μετατροπή του γερουνδίου (ενεργητική σύνταξη) σε γερουνδιακό (παθητική σύνταξη) ονομάζεται γερουνδιακή έλξη.
Κατά τη μετατροπή αυτή το αντικείμενο του γερουνδίου τρέπεται στην πτώση που είναι το γερούνδιο, διατηρώντας τον αριθμό του, και το γερούνδιο τρέπεται σε γερουνδιακό που συμφωνεί με το αντικείμενο -που αποτελεί πλέον υποκείμενό του- σε γένος, αριθμό και πτώση.
Για παράδειγμα στη φράση gerendi rem publicam (να διοικώ την πολιτεία), όπου το γερούνδιο είναι σε γενική, το αντικείμενο (αιτιατική) rem publicam θα τραπεί σε γενική, διατηρώντας τον αριθμό του (rei publicae) και το γερουνδιακό θα συμφωνήσει μαζί του σε γένος, αριθμό και πτώση, gerendae.
Ενεργητική σύνταξηgerendi rem publicam (γερούνδιο σε γενική)
Παθητική σύνταξηgerendae rei publicae  (γερουνδιακό σε γενική)

Κατά τη μετατροπή αυτή το αντικείμενο του γερουνδίου, τίθεται πλέον ως υποκείμενο του γερουνδιακού.
Διαφοροποίηση προκύπτει, επίσης, επειδή σε αντίθεση με το γερούνδιο που είναι ρηματικό ουσιαστικό, ουδετέρου γένους, με 4 μόλις πτώσεις, το γερουνδιακό είναι ρηματικό επίθετο που διαθέτει και τα τρία γένη και τους δύο αριθμούς, οπότε μπορεί να ακολουθήσει το υποκείμενό του, όχι μόνο ως προς την πτώση, αλλά και ως προς το γένος και τον αριθμό.

  • Η γερουνδιακή έλξη είναι υποχρεωτική στις εξής περιπτώσεις:
α) Όταν έχουμε εμπρόθετο τύπο του γερουνδίου (causagratia + γενική / ad, in + αιτιατική / deexinab + αφαιρετική), με αντικείμενο σε πτώση αιτιατική.
β) Όταν η σύνταξη επιβάλλει να χρησιμοποιήσουμε τη δοτική του γερουνδίου (συνήθως με επίθετα που δηλώνουν κατάλληλος), με αντικείμενο σε αιτιατική.

  • Η γερουνδιακή έλξη είναι προαιρετική, όταν έχουμε απρόθετη γενική ή αφαιρετική γερουνδίου με αντικείμενο σε αιτιατική.

  • Η γερουνδιακή έλξη δεν είναι δυνατήόταν αντικείμενο του γερουνδίου είναι το ουδέτερο αντωνυμίας ή επιθέτου, καθώς και όταν το γερούνδιο ανήκει σε αμετάβατο ρήμα.

Παραδείγματα Γερουνδιακής Έλξης, που συναντάμε στα προς εξέταση κείμενα:

Κείμενο 32:
Ενεργητική σύνταξη                                                    Παθητική σύνταξη
gerendi rem publicam (απρόθ. γενική)                        gerendae rei publicae
administrandi rem publicam (απρόθγενική)              administrandae rei publicae
colendo homines (απρόθαφαιρετική)                        colendis hominibus
expetendo laudem et honestatem (απρόθαφαιρ)       expetenda laude et honestate

Στο ίδιο κείμενο έχουμε και δυο εμπρόθετα γερούνδια: ad intuendum (για να ατενίζουμε) / ad imitandum (για να μιμούμαστε), (ad + αιτιατική) στα οποία η γερουνδιακή έλξη θα ήταν υποχρεωτική, αν είχε τεθεί το νοηματικό αντικείμενο imagines (εικόνες). Οπότε αν μας δοθεί ως αντικείμενο το imagines, η έλξη θα έχει ως εξής:
Ενεργητική σύνταξη                                                    Παθητική σύνταξη
ad intuendum imagines                                               ad intuendas imagines
ad imitandum imagines                                               ad imitandas imagines

Κείμενο 49
Στο κείμενο αυτό έχουμε τρεις περιπτώσεις υποχρεωτικής γερουνδιακής έλξης, οπότε οι μετατροπές έχουν γίνει ήδη από το συγγραφέα. Εντούτοις, μπορούμε να δούμε την αντίστροφη μετατροπή, από παθητική σύνταξη (γερουνδιακό) σε ενεργητική (γερούνδιο).
Κατά την αντίστροφη μετατροπή, το γερουνδιακό τρέπεται σε γερούνδιο, στην ίδια πτώση, και το υποκείμενο του γερουνδιακού τρέπεται σε αντικείμενο του γερουνδίου σε πτώση αιτιατική.

Παθητική σύνταξη                                                      Ενεργητική σύνταξη
de interficiendo Caesare (αφαιρετική)                        de interficiendo Caesarem
unguium resecandorum causa (γενική)                       ungues resecandi causa
ad eam obiurgandam (αιτιατική)                                 ad eam obiurgandum

Η γερουνδιακή έλξη μας ενδιαφέρει και σε πιθανές ασκήσεις Δήλωσης Σκοπού, γιατί δύο τρόποι εκφοράς έχουν εμπρόθετο γερούνδιο, οπότε έχουμε περιπτώσεις υποχρεωτικής γερουνδιακής έλξης.

Ο προσδιορισμός του σκοπού μπορεί να εκφραστεί με τους ακόλουθους τρόπους:

α) Με Τελική Πρόταση: εισαγωγή με το ut (ne όταν είναι αρνητικές) και εκφέρονται πάντοτε με Υποτακτική -ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων-, καθώς η πρόθεση είναι ιδωμένη τη στιγμή που εμφανίζεται στο μυαλό του ομιλητή (συγχρονισμός κύριας με τη δευτερεύουσα πρόταση) και όχι τη στιγμή της πιθανής πραγματοποίησής της.
Έτσι, έχουμε: Υποτακτική Ενεστώτα, όταν η εξάρτηση είναι από ρήμα αρκτικού χρόνου και Υποτακτική Παρατατικού, όταν η εξάρτηση είναι από ρήμα ιστορικού χρόνου.
β) Με Αναφορική Τελική Πρόταση, εισαγόμενη με την αναφορική αντωνυμία qui-quae-quod και εκφερόμενη πάντοτε με Υποτακτική, όπως ακριβώς και οι Τελικές προτάσεις.
γ) Με αιτιατική του σουπίνου (-um)
δ) Με causa ή gratia γενική γερουνδίου
ε) Με ad + αιτιατική γερουνδίου
Στις δύο αυτές περιπτώσεις (δ,ε) εφόσον τίθεται αντικείμενο σε αιτιατική είναι υποχρεωτική η γερουνδιακή έλξη, η μετατροπή δηλαδή της ενεργητικής σύνταξης σε παθητική.

Παραδείγματα Δήλωσης Σκοπού, που συναντάμε στα υπό εξέταση κείμενα:

Κείμενο 31
Congrediamurut cernatur (ας μονομαχήσουμε, για να κριθεί) [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Ενεστώτα, επειδή εξαρτάται από Αρκτικό χρόνο (ιδιομορφία στην ακολουθία των χρόνων)]
Congrediamurqui cernamur (ας μονομαχήσουμε, για να κρίνουμε) [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, στην οποία γίνεται χρήση ενεργητικής σύνταξης. Η εκφορά με υποτακτική, λόγω της ιδιομορφίας στην ακολουθία των χρόνων.]
Αν διατηρούσαμε την παθητική σύνταξη θα είχαμε: quod cernatur (για να κριθεί αυτό)
Congrediamur cretum [αιτιατική σουπίνου]
Congrediamur cernendi causa [causa + γενική γερουνδίου]
Congrediamur ad cernendum [ad + αιτιατική γερουνδίου]
Επειδή δεν τίθεται αντικείμενο σε αιτιατική σ’ αυτή την πρόταση, δεν έχουμε γερουνδιακή έλξη.

ruit in certamen (όρμησε στον αγώνα) in certamen: εμπρόθετος προσδιορισμός του σκοπού (certamen = από το ρήμα certo (αγωνίζομαι)

ruit ut certaret [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
ruit qui certaret [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
ruit certatum [αιτιατική σουπίνου]
ruit certandi causa [causa + γενική γερουνδίου]
ruid ad certandum [ad + αιτιατική γερουνδίου]

Κείμενο 32
ad intuendum (για να ατενίζουμε) [εμπρόθετη αιτιατική γερουνδίου που δηλώνει σκοπό. Δεν τίθεται αντικείμενο γι’ αυτό δεν έχουμε γερουνδιακή έλξη.]
ut intueremur [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού (intueor: αποθετικό), επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (reliquerunt) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui intueremur [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
intuitum [αιτιατική σουπίνου]
intuendi causa [causa + γενική γερουνδίου] (αν τεθεί ως αντικείμενο το imagines, θα έχουμε υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη)

ad imitandum (για να μιμούμαστε) [εμπρόθετη αιτιατική γερουνδίου που δηλώνει σκοπό. Δεν τίθεται αντικείμενο γι’ αυτό δεν έχουμε γερουνδιακή έλξη.]
ut imitaremur [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού (imitor: αποθετικό), επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (reliquerunt) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui imitaremur [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
imitatum [αιτιατική σουπίνου]
imitandi causa [causa + γενική γερουνδίου] (αν τεθεί ως αντικείμενο το imagines, θα έχουμε υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη)


Κείμενο 34
praedonum duces forte salutatum ad eum venerunt (ήλθαν τυχαία σε αυτόν αρχηγοί ληστών για να τον χαιρετίσουν) [salutatum: αιτιατική σουπίνου, που δηλώνει τον σκοπό της κίνησης]
ut salutarent [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (venerunt) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui salutarent [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
salutandi causa [causa + γενική γερουνδίου]
ad salutandum [ad + αιτιατική γερουνδίου]

cum se ipsum captum venisse eos existimasset (επειδή νόμισε ότι αυτοί είχαν έρθει για να συλλάβουν τον ίδιο) [captum: αιτιατική σουπίνου, που δηλώνει τον σκοπό της κίνησης]
ut se ipsum caperent [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui se ipsum caperent [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
sui ipsius capiendi causa [causa + γενική γερουνδίου] Η γερουνδιακή έλξη έγινε υποχρεωτικά, καθώς είχαμε: se ipsum capiendi casusa (εμπρόθετη γενική γερουνδίου με αντικείμενο σε αιτατική)  
ad se ipsum capiendum [ad + αιτιατική γερουνδίου] Η γερουνδιακή έλξη έγινε υποχρεωτικά, καθώς είχαμε: ad capiendum se ipsum (εμπρόθετη αιτιατική γερουνδίου με αντικείμενο σε αιτιατική).

Praedones virtutem eius admiratum se venisse (venerunt: σε ευθύ λόγο) (οι ληστές είχαν έλθει για να θαυμάσουν την ανδρεία του)
ut virtutem eius adimararentur [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού (admiror: αποθετικό), επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui virtutem eius adimararentur [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
praedones venerunt virtutis eius admirandae causa [από το causa + γενική γερουνδίου (virtutem eius admirandi causa), προκύπτει υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς έχουμε αντικείμενο σε αιτιατική virtutem]
praedones venerunt ad virtutem eius admirandam [από το ad + αιτιατική γερουνδίου (ad virtutem eius admirandum), προκύπτει υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς έχουμε αντικείμενο σε αιτιατική virtutem]

Κείμενο 36
quo facilius divitias contemnere posset (για να μπορεί ευκολότερα να περιφρονεί τα πλούτη) [Δευ/σα Τελική πρόταση, εισαγόμενη με το quo επειδή ακολουθεί συγκριτικός βαθμός επιρρήματος (facilius), εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (utebatur) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui facilius divitias contemnere posset [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
Το ρήμα possum δεν έχει σουπίνο και γερούνδιο, οπότε ο σκοπός δεν μπορεί να δηλωθεί με άλλους τρόπους.

ut eo uteretur (για να το χρησιμοποιήσει) [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (attulissent) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui eo uteretur [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
usum eo [αιτιατική σουπίνου]
utendi eo causa [causa + γενική γερουνδίου] (Εφόσον δεν υπάρχει αντικείμενο σε αιτιατική, δεν έχουμε γερουνδιακή έλξη. Ακόμη κι αν το eo είχε τεθεί σε αιτιατική δεν θα είχαμε γερουνδιακή έλξη, καθώς είναι το ουδέτερο αντωνυμίας.)
ad utendum eo [ad + αιτιατική γερουνδίου]

Κείμενο 40
ut CMarius quam celerrime hostis iudicaretur (για να κηρυχθεί όσο το δυνατόν πιο γρήγορα ο Γάιος Μάριος εχθρός) [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (coegerat) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui CMarium iudicaret hostem (για να κηρύξει τον Γ. Μάριο εχθρό) Με ενεργητική σύνταξη στην Αναφορική Τελική.
a quo iudicaretur CMarius hostis (για να κηρυχθεί από αυτόν ο Γ. Μάριος εχθρός) Με παθητική σύνταξη στην Αναφορική Τελική.
iudicatum C. Marium hostem [αιτιατική σουπίνου]
C. Marii hostis iudicandi causa [το causa + γενική γερουνδίου (C. Marium hostem iudicandi causa), μας οδηγεί σε υποχρεωτική γερουνδιακή έλξηκαθώς έχουμε αντικείμενο σε αιτιατική C. Marium]
ad C. Marium hostem iudicandum [το ad + αιτιατική γερουνδίου (ad C. Marium hostem iudicandum), μας οδηγεί σε υποχρεωτική γερουνδιακή έλξηκαθώς έχουμε αντικείμενο σε αιτιατική C. Marium]

Κείμενο 41
ut consequaris (για να πετύχεις) [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Ενεστώτα, καθώς εξαρτάται από αρκτικό χρόνο (taces) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui consequaris [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Ενεστώτα, επειδή εξαρτάται από αρκτικό χρόνο, συγχρονισμός της κύριας με τη δευτερεύουσα πρόταση (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
consecutum [αιτιατική σουπίνου]
consequendi causa [causa + γενική γερουνδίου]
ad consequendum [ad + αιτιατική γερουνδίου]

Κείμενο 49
unguium resecandorum causa (για να κόψει τα νύχια) causa + γενική γερουνδιακού, το οποίο προέκυψε με υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς υπήρχε αντικείμενο σε αιτιατική ungues (unques resecandi causa)
ut resecaret ungues [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, καθώς υπάρχει εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (poposcit) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
quae resecaret ungues [το quae αναφέρεται στο Porcia. Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
ad resecandos ungues [ad + αιτιατική γερουνδιακού, που προέκυψε από υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς είχαμε εμπρόθετη αιτιατική γερουνδίου με αντικείμενο σε αιτιατική (ad resecandum unques)]

Brutus ad eam obiurgandam venit (Ο Βρούτος ήλθε για να τη μαλώσει) [ad + αιτιατική γερουνδιακού, που προέκυψε με υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς έχουμε αντικείμενο σε αιτιατική eam (Brutus ad eam obiurgandum venit)]
ut obiurgaret eam [Δευ/σα Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, καθώς υπάρχει εξάρτηση από ιστορικό χρόνο (venit) (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
qui obiurgaret eam [Δευ/σα Αναφορική Τελική πρόταση, εκφερόμενη με Υποτακτική Παρατατικού, επειδή εξαρτάται από ιστορικό χρόνο (ιδιόμορφη ακολουθία χρόνων)]
Brutus venit obiurgandae eius causa [causa + γενική γερουνδιακού, που προέκυψε με υποχρεωτική γερουνδιακή έλξη, καθώς υπήρχε αντικείμενο σε αιτιατική (Brutus venit obiurgandi eam causa)]
You might also like:

1 σχόλιο: